Zdjęcie 1. Portret Tadeusza Jordan Rozwadowskiego.
(źródło: http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tadeusz_Rozwadowski.PNG)
Tadeusz Jordan Rozwadowski został Szefem Sztabu Generalnego w najtrudniejszym momencie wojny z bolszewikami. Józef Piłsudski, jego największy oponent pisał o tym wyborze tak: ,,Wybrałem go jako szefa Sztabu nie dlatego, by był do tej funkcji najlepszym, lecz dlatego, że stanowił szczęśliwy i zaszczytny wyjątek pomiędzy większością ówczesnych generałów. Nie tracił nigdy sprężystości ducha, energii i siły moralnej, chciał wierzyć w nasze zwycięstwo, gdy wielu, bardzo wielu straciło już ufność i jeśli pracowało, to ze złamanym charakterem” . Wówczas Wojsko Polskie było w ciągłym odwrocie. Rozwadowski wniósł wiarę w zwycięstwo i podnosił na duchu innych dowódców. Swoją pracę zaczął od zmian personalnych: dowódcą Frontu Północnego mianował gen. Józefa Hallera, a Ministrem Spraw Wojskowych gen. Kazimierza Sosnkowskiego. Szef Sztabu Generalnego wolał prowadzić wojnę manewrową niż pozycyjną, przez co wplątał się w spory z gen. Weygandem, który był zwolennikiem tej drugiej opcji. Dnia 27 lipca 1920 roku Tadeusz Jordan Rozwadowski wydał swój pierwszy rozkaz operacyjny dotyczący organizacji bitwy nad Bugiem, którą możemy uznać za moment zwrotny, bowiem umożliwiła nam przegrupowanie wojsk do ostatecznej kontrofensywy .
Na konferencji z Naczelnym Wodzem w nocy z 5 na 6 sierpnia zaprezentował dwa warianty decydującego kontrnatarcia. Pierwszy, ostrożniejszy, popierany przez gen. Weyganda zakładał uderzenie z okolic Karczewa na lewe skrzydło nieprzyjaciela. Drugi natomiast, który mocno popierał Tadeusz Jordan Rozwadowski przewidywał atak wychodzącą z okolic Garwolina, z równoczesnym uderzeniem wojsk Frontu Północnego. Józef Piłsudski ostatecznie zaakceptował drugi plan, zmieniając nieco dyslokacje wojsk. Rejon koncentracji grup uderzeniowych przesunięto z Garwolina do Puław. Decyzje te znalazły swoje odzwierciedlenie w podpisanym przez Tadeusza Jordan Rozwadowskiego rozkazie do przegrupowania nr 8358/III, wydanym zaraz po konferencji. Rozkaz cechował się jasnością i precyzją sformułowań, które nie pozostawiają wątpliwości, co do postawionych im zadań i sposobu ich realizacji .
Zdjęci 2. Rozkaz nr 71 gen. Tadeusza Rozwadowskiego z 14 sierpnia 1920 roku.
(źródło: http://commons.wikimedia.org/wiki/File:AGAD_Rozkaz_nr_71_gen_Rozwadowskiego_z_14_sierpnia_1920.png)
Generał Rozwadowski cały czas był zaniepokojony sytuacją na północy, bowiem uważał, że 5 Armia nie poradzi sobie z dodatkowo wzmocnionymi siłami bolszewickim. Przy aprobacie gen. Weyganda zdecydował się na opracowanie w nocy z 8 na 9 sierpnia rozkazu operacyjnego oznaczonego fikcyjnym numerem 10 000, który był ostatecznym planem bitwy warszawskiej. Koncepcja ta znacząco modyfikowała wcześniejsze założenia, bowiem zakładała podwójne uderzenie na przeciwnika, tzw. manewr kanneński. Zgodnie z tym rozkazem 5 Armia otrzymała dodatkowe wzmocnienie i miała po wypełnieniu zadań defensywnych przejść do ofensywy . 12 sierpnia 1920 roku Józef Piłsudski odbył naradę z Szefem Sztabu i gen. Weygandem, po czym udał się do Puław, by osobiście objąć dowództwo nad wojskami koncentrującymi się nad Wieprzem. Można, więc uznać, że od 12 sierpnia do 18 sierpnia Tadeusz Jordan Rozwadowski sprawował funkcję Naczelnego Wodza, prawdopodobnie o tym fakcie nie wiedząc. Najważniejsze decyzje konsultował
z Piłsudskim, wspomagał go również Waegand .
Decydująca dla losów wojny bitwa rozpoczęła się 13 sierpnia. Główne uderzenie wroga padło na Front Północny, ale 5 Armia Sikorskiego dała radę odeprzeć atak 3 armii nieprzyjaciela i przejść do zaplanowanej w rozkazie nr 10 000 ofensywy. 15 sierpnia wojska polskie pod Warszawą i nad Wkrą, rozbiły trzy z czterech armii wroga. 16 sierpnia grupa z nad Wieprza zaatakowała w próżnię, a kontakt z wojskami Sowietów nawiązała w nocy z 17 na 18 sierpnia. Wojska bolszewickie znalazły się w odwrocie i rozpoczęła się wojna pościgowa. W trudnych chwilach gen. Rozwadowski, jako głównodowodzący był zawsze na zagrożonych odcinkach. Z pogodą ducha i wiarą w zwycięstwo czuwał nad całym przebiegiem operacji. Dzięki genialnemu planowaniu i dowodzeniu generała, kampania odwrotowa armii polskiej spod Warszawy zamieniła się w pościg za wojskami nieprzyjaciela .
Rycina 1. Mapa kontrofensywy znad Wieprza.
(źródło: http://www.naszesprawy.info/index.php/2014/08/16/laskarzew-w-bitwie-warszawskiej-1920r/)
Tadeusz Jordan Rozwadowski zaraz po zwycięskiej bitwie zabrał się do organizowania kontrofensywy w Małopolsce Wschodniej i na Wołyniu. Generał miał także odmienny plan bitwy nad Niemnem, który zakładał czołowe związanie wojsk nieprzyjaciela na linii Niemna siłami II armii i uderzenia II armii od Kobrynia. Wrogie wojska mogłyby zostać wtedy przyparte do Zatoki Ryskiej. Jednakże Józef Piłsudski nie zaakceptował planu tej śmiałej operacji i rozegrał bitwę według własnej koncepcji .Wojna z Sowietami była niewątpliwym sukcesem Wojska Polskiego, a także osobistym Tadeusza Jordan Rozwadowskiego. Radość ze zwycięstwa zakłóciła mu smutna wiadomość o śmierci ojca, a także późniejsze wydarzenia rozegrane już w wolnej ojczyźnie, w którą tak mocno wierzył.
Autor: Kamil Giera
Praca została przygotowana i wykorzystana w konkursie tematycznym Walka Polaków o niepodległość i granice w latach 1914-1921. Wielkie bitwy i bohaterowie wydarzeń przeprowadzonym przez Oddział Instytutu Pamięci w Krakowie na zlecenie Małopolskiego Kuratora Oświaty.
Bibliografia:
1. S. Rozwadowski: Tadeusz Jordan Rozwadowski. Generał broni, Katowice 1993
2. Adam Jordan Rozwadowski: Generał Rozwadowski. Kraków: 1929
3. Lech Wyszczelski Warszawa 1920. Warszawa 1997
4. Encyklopedia szkolna. Historia. Warszawa 19996.
5. Strony internetowe: http://pl.wikipedia.org/wiki/Tadeusz_Rozwadowski, http://historia.org.pl/2013/03/09/zapomniany-general-tadeusz-rozwadowski-tworca-wojska-polskiego-i-zwyciestwa-w-1920-r-wywiad/
